Бұл — Әлихан Бөкейханға арналған цифрлық музей. Музейде төрт зал бар. Бетті төмен айналдырып, тараулар бойынша саяхаттаңыз. Залдарды жоғарғы мәзірден (телефонда — төменгі мәзірден) ауыстырыңыз.
Ғалым, публицист, Мемлекеттік Думаның депутаты, Алашорда үкіметінің төрағасы. Ол қазақ халқының өз мемлекеті болуын армандады.
Мерейтойға орай елімізде конференциялар өтіп, жаңа кітап пен деректі фильм жарық көрді. Біздің цифрлық музей — оқушылар мен мұғалімдерге арналған тегін ресурс.
Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан — ХХ ғасыр басындағы қазақ ұлт-азаттық қозғалысының жетекшісі. Биыл, 2026 жылы, оның туғанына 160 жыл толды.
1866 жылы 5 наурызда Семей облысы, Қарқаралы уезі, Тоқырауын болысында дүниеге келген. Бұл жер қазір Қарағанды облысының Ақтоғай ауданына қарайды. Арғы тегі Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошыдан тарайды.
Алдымен Омбыдағы техникалық училищені, кейін 1890–1894 жылдары Санкт-Петербургтегі Орман институтының экономика факультетін бітірген. 24 жасында тегін Нұрмұхамедовтен Бөкейхан деп өзгерткен.
1906 жылы Ресей империясының І Мемлекеттік Думасына депутат болып сайланды. Патша Думаны таратқанда, оған қарсы Выборг үндеуіне қол қойып, тұтқынға алынды.
1917 жылы желтоқсанда Алаш автономиясы жарияланып, Әлихан Бөкейхан Алашорда үкіметінің төрағасы болды. Кеңес өкіметі тұсында бірнеше рет тұтқындалып, 1937 жылы 27 қыркүйекте Мәскеуде атылды. 1989 жылы ақталды.
Әлиханның өмірі жеті тарауда. Төмен айналдырыңыз: сол жақтағы фото кезеңмен бірге ауысады. Сүзгі арқылы тақырыпты таңдаңыз.
Әр экспонатты ашып, тарихын оқыңыз. Соңында сізге бір сұрақ беріледі. Ойланыңыз!
Әлихан Бөкейханның жеке ресми сайты да, оның атындағы жеке мұражай да әзірге жоқ. Бірақ оның есімі сақталған орындар бар: барып көруге немесе виртуалды саяхат жасауға болады.


Мұнда Әлиханның әкесі Нұрмұхамед пен анасы Бекжан-ханым, атасы Мырзатай, бауырлары жерленген. Әкесі 1901 жылы қайтыс болған. 1905 жылы Әлихан зират басына екі ағаш отырғызған, «Талдыбейіт» атауы осыдан шыққан деседі. Ағаштың бірі әлі өсіп тұр (суретте).
Мұнда төрелердің 30-ға жуық жерленген орны бар. Араб жазуындағы құлпытастарда әулеттің шежіресі Шыңғыс ханға дейін жазылған. Кеңес кезінде жазулардың бір бөлігі өшіртілген, бірақ жартысына жуығы сақталған. Сол жақтағы суретте құлпытас.
Дереккөз: kazpravda.kz
Әлихан Бөкейхан мен Міржақып Дулатұлының отбасылары тұрған Әнияр Молдабаевтың үйінде орналасқан. Мұнда Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы, Мұхтар Әуезов, Шәкәрім Құдайбердіұлының балауыз мүсіндері бар.
Дереккөз: inform.kz
Әлиханның туған өлкесіндегі мұражай 1977 жылы қоғамдық негізде ашылған.
Дереккөз: gov.kz

Сұлтан Хан Аққұлының жазуынша, Әлихан Мәскеудегі 15 жылын (1922–1937) осы үйдегі коммуналдық пәтердің бір бөлмесінде (15-пәтер) өткізген. Ол мұнда қызы Елизавета мен ұлы Өктайдың, кейін немересі Ескендірдің қасында тұрды.
Тар бөлмеге Мұхтар Әуезов, Әлкей Марғұлан сияқты студенттер, Ахмет Байтұрсынұлы, Досмұхамедовтер жиі келіп тұрған. 1930 жылдары бұл пәтер сотталған алаштықтардың әйелдері мен балалары лагерьге не елге бара жатқанда түнейтін аялдамаға айналды.
Үй 1913 жылы сәулетші Н. Чернецовтың жобасымен салынған және әлі тұр. Майя Бекбаеваның фильмінде дәл осы үй көрсетіледі: дөңгелек эркерлер, балкондар, есік үстіндегі иілген темір белгі бірдей.
Үйді фильмнен көру (45:29) ↗Картадан көру ↗
Дереккөз: С. Аққұлы. The Leader of the Nation and his «Moscow Cage» // e-history.kz; m24.ru. Фото: үйдің бүгінгі көрінісі.
Әлихан Бөкейхан — ғалым, аудармашы, публицист. Оның еңбектері бүгін де оқылады. Кітаптар хронологиялық ретпен орналасқан: алдымен Әлиханның өз еңбектері (1905–1918), сосын оның шығармалар жинақтары мен ол туралы кітаптар (1995–2026).
Ұлы ақын Абай туралы алғашқы жазбалардың бірі — оны Әлихан жазған.
Мәтінді оқу ↗Крыловтың 46 мысалын қазақшаға аударған. Цензура аударманы 13 ай бойы ұстап қалған.
Аудармалары туралы мақала ↗Қазақ даласы мен мал шаруашылығын сипаттайтын зерттеу. Ғалымдар оны қазақ этнографиясының «алтын қорына» жатқызады.
Мәтінді оқу (PDF) ↗«Қазақ» газетінің №2 санында жарияланған. Үнді қаласы Сураттағы кофеханада әр діннің адамдары «кімнің діні шын?» деп таласады. Әңгіме тәкаппарлық емес, бір-біріне түсіністікпен қарауға шақырады. Негізгі ойы Лев Толстой арқылы Бернарден де Сен-Пьерден алынған.
Мәтінді оқу ↗«Оқушыға жәрдем» сияқты мақалаларында халықты білімге, оқитын жастарға көмектесуге шақырды.
Мақалаларды оқу ↗«Қобыланды жырындағы әйел» сияқты еңбектерімен бірге қазақтың ауыз әдебиеті мен салт-дәстүрін сақтап қалды.
Зерттеулері туралы мақала ↗Таңдамалы шығармалары. Ахмет Байтұрсынұлына жазған хаты да осы кітапқа енген.
Кітапханадан сұра«Алаш азаматтарының рухына бағышталады». Газеттің мақалалары сол қалпы толық жарияланған, бүркеншік есімдер көрсеткіші бар (556 б.). Әлиханның «Қыр баласы», «Түрік баласы» деген есіммен жазғандарын осыдан табуға болады. Қазақстанның ұлттық электрондық кітапханасында оқу ↗
Онлайн оқу ↗Әлихан Бөкейхан еңбектерінің 7 томдық толық жинағы.
Кітапханадан сұраӘлихан Бөкейхан еңбектерінің 15 томдық толық жинағы. Құрастырған — алашатанушы Сұлтан Хан Аққұлы.
Кітапханадан сұра160 жылдыққа арналған кітап, қазақ және орыс тілдерінде. Сонымен бірге деректі фильм түсірілді.
Баспа кітабыӘлиханның өз мәтіндері мен ол туралы зерттеулер. Бәрі жаңа бетте ашылады. Жоба немесе баяндама дайындағанда осы дереккөздердің атауын және бетін көрсетуді ұмытпа!
7 және 15 томдық шығармалар жинағы мен С. Аққұлының монографиясы интернетте тегін жоқ. Оларды мектеп немесе қалалық кітапханадан сұраңыз.
ХХ ғасыр басындағы мұрағаттық фотосуреттер. Фотоға қарап ойлан: адамдар қандай киім киген? Қай жылдары түсірілуі мүмкін? Фотода не айтылмай тұр?










2019 жылы табылған ең ерте фотосы және оқу, қызмет жылдарының құжаттары (e-history.kz). Фотодағы жазулар сол дереккөздегідей.







Фотолар Әлиханның жас кезінен соңғы жылдарына дейінгі өмірін көрсетеді. Жазулар дереккөздегідей берілді. Тапсырма: фотоларды уақыт ретімен орналастырып көр!










Абай атындағы Семей кітапханасының цифрлық жинағындағы фотолар мен құжаттар (alash.semeylib.kz). Жазулар мен «құжат иесі» сол дереккөздегідей берілді. Тапсырма: «Ақ жол» газетіндегі мақала қандай жазумен басылған? Атауына қарап, мақала не туралы екенін болжап көр!








Дереккөз: alash.semeylib.kz — Бокейханов Алихан (фотогалерея); alash.semeylib.kz — Букейханов Алихан (құжаттар).
Мультфильмдегі Әлихан ата — суретшінің ойдан шығарған кейіпкері. Мәтінді ЖИ тарихи деректер негізінде жазды, дауысты да ЖИ берді (ISSAI KazakhTTS дауысы — Iseke, Piper).
Деректі фильмдер, тарихшылардың сұхбаттары және көркем фильм. Видеолар YouTube-та ашылады. Көріп отырып ойлан: бұл — дерек пе, әлде автордың пікірі ме?

15 томдық жинақты құрастырған алашатанушымен сұхбат: Алаш қозғалысы, Мемлекеттік Дума, Алаш Орда кезеңі, шежіресі, масондық ұйымға қатысы туралы деректер, Мұстафа Шоқаймен байланысы және Мәскеудегі үйқамақ.
Qalam Tarih · YouTube · 30.04.2025 · ~1 сағ 17 мин · YouTube-та ашылады ↗
Алаш көсемінің өмірі, күресі және қазасы туралы фильм: кеңес өкіметін мойындамай, өз нанымынан айнымаған адамның тағдыры.
Майя Бекбаева · YouTube · 20.01.2021 · YouTube-та ашылады ↗
Әлиханның тегі, өміріндегі қиындықтар және ұрпақтарының ауыр тағдыры туралы бағдарлама.
Қазақстан Тарихы · YouTube · 26.05.2022 · YouTube-та ашылады ↗
Ғалым, тарихшы, заңгер және әдеби сыншы Әлихан Бөкейханға арналған талқылау бағдарламасы.
Qazaqstan телеарнасы · YouTube · 25.04.2019 · YouTube-та ашылады ↗
«Алаш» партиясының 100 жылдығына арналған тарихи драма: 1917 жылғы оқиғалар, Алаш үкіметінің құрылуы; кейіпкерлері — Ә. Бөкейхан, А. Байтұрсынұлы, М. Дулатұлы, М. Шоқай, М. Жұмабайұлы. Есте сақта: бұл — көркем фильм, кейбір көріністер ойдан алынған.
Qazaqstan телеарнасы · YouTube · 2018 · YouTube-та ашылады ↗Карточканы басып, жауабын көріңіз.
Жасанды интеллект Әлихан Бөкейхан туралы мәтін жазды. Бірақ оған әрдайым сенуге бола ма? Мәтінде 4 қате жасырылған. Қате деп ойлаған сөйлемді басыңыз, сосын «Тексеру» батырмасын басыңыз. Көмек керек болса, музей залдарына қайта оралыңыз!
Белгіленген сөйлемдер: 0 / 4
Музейде көргеніңді тексер! Ойынды таңда. Көмек керек болса, «Өмір жолы» залына қайта оралуға болады.
Төмендегі оқиғаларды басып, оларды ерте болғанынан кейінгісіне қарай ретімен таспаға орналастыр. Қате басып қалсаң, таспадағы оқиғаны қайта бас.
Әлиханға сұрақ қой: оның атынан ЖИ жауап береді. Бірақ есіңде болсын: бұл нағыз Әлихан емес, ЖИ ойнап тұрған рөл, ол қателесуі мүмкін. Әр жауапты тексеріп, «рас», «күмәнді» немесе «қате» деп белгіле.
Тірі сұхбат бұл жерде қазір қолжетімсіз. Төмендегі дайын сұрау үлгілерін сыртқы ЖИ-де (ChatGPT, Claude т.б.) қолданыңыз.
Сабақта ЖИ-ді мұғалім экраннан басқара алады. Үлгіні көшіріп, ЖИ-ге беріңіз, ал оқушылар жауаптағы қателерді «Детектив дәптерімен» тексереді.